Uzgoj lekovitog bilja
Srbija ima dobre prirodne potencijale za gajenje i sakupljanje lekovitog i aromatičnog bilja, i izvozi lekovitog bilja u vrednosti od oko 20 miliona evra godišnje, a od ovog posla živi oko 5.000 ljudi.
U našoj bogatoj flori je utvrđeno više od 700 biljnih vrsta s lekovitim svojstvima, dok je 400 registrovano kao lekovito bilje, od kojih se sa 280 vrsta trguje kao s industrijskom sirovinom. Izbor biljaka zavisi i od temperature područja, te se u skladu sa tim biraju određene začinske i lekovite vrste.
Uzgajanje lekovitog, začinskog i aromatičnog bilja, čak i na malim parcelama, može da bude dobar izvor dodatne zarade, a za one koji imaju veće placeve, čak i način za samostalan posao. Kako kažu proizvođači, ulaganja u proizvodnju lekovitog i začinskog bilja nisu velika, a zarada je više nego solidna. Lekovite biljne vrste u koje najviše vredi uložiti i novac su beli slez, mirođija i peršun. Profitabilni su i žalfija, valerijana, timijan, bosiljak, korijander, anis, ali i origano i ehinacea.
Država daje podsticaje za ovakvu vrstu poljoprivredne proizvodnje, i puno je primera udruženja i zadruga koje su na ovim konkursima dobile mašine za rad. Prema rečima zadrugara, važno je imati dobar plan i cilj, ali i pratiti konkurse za podsticaje.
Organska proizvodnja lekovitog i aromatičnog bilja
Srbija sa velikog dela svoje teritorije ima dobre uslove da sakuplja, gaji i prerađuje lekovito bilje i šumske plodove prema kriterijumima organske proizvodnje.
Stoga je sakupljanje lekovitog i aromatičnog bilja, kao i plantažna proizvodnja, aktivnost u okviru koje se ti principi mogu najefikasnije primeniti. Sakupljanje bilja i šumskih plodova ili divljeg voća u organskoj proizvodnji obavlja se po propisanom postupku sa tačno definisanih područja, dovoljno udaljenih od prometnih puteva i većih industrijskih postrojenja. Značajan deo teritorije Srbije pripada brdsko—planinskom području. Ova područja se odlikuju ekstenzivnom poljoprivrednom proizvodnjom, udaljena su od većih zagađivača i nemaju razvijenu infrastrukturu. Organska proizvodnja lekovitog i aromatičnog bilja u kombinaciji sa sakupljanjem samoniklog bilja i šumskih plodova može biti značajan pravac razvoja porodičnih gazdinstava u ovom području. U planinskim delovima Srbije postoje značajne površine zemljišta koje se duži vremenski period nisu koristile u poljoprivredne svrhe. Na ovakvim parcelama, kao i na planinskim livadama i pašnjacima postoji mogućnost da proizvodnja i sakupljanje lekovitog bilja u organskom režimu proizvodnje započne već u prvoj godini, bez perioda konverzije zemljišta.
Ova aktivnost se potpuno uklapa u politiku očuvanja prirode u brojnim područjima koja se nalaze pod zaštitom države (nacionalni parkovi, parkovi prirode, zaštićena područja). Uravnoteženi ekosistemi u okviru kojih se odvija organska proizvodnja bilja ujedno pružaju i zaštitu zemljišta, voda i biodiverziteta. Posebno je značajno da se na ovim područjima uz održivo gazdovanje šumama, obezbedi prostor za proizvodnju ,,zdrave hrane’’ i lekovitog bilja. U cilju masovnijeg razvoja organske proizvodnje neophodno je učešće državnih institucija, i to u smislu utvrđivanja strategije i neophodnih mera za promociju organske proizvodnje. Na taj način bi mogao da se sagleda i doprinos organske proizvodnje razvoju poljoprivrede Srbije kroz povećanje bruto domaćeg proizvoda, povećanje zaposlenosti u sektoru MSP, bolje korišćenje prirodnih resursa, ali i proširenje asortimana i izvoza organskih proizvoda (Ceranić i Paunović, 2010).
Zbog slabije tražnje na domaćem tržištu za organski proizvedenim biljnim sirovinama i biljnim proizvodima sakupljanje i gajenje u organskom režimu nije dovoljno razvijeno. Pojedina preduzeća su radila sertifikciju područja, ali ovaj vid sakupljanja nije zaživeo. Tražnja na međunarodnom tržištu je daleko veća, međutim u Srbiji ne postoje značajnije količine organski proizvedenog lekovitog bilja, sem manjih količina organski proizvedenih etarskih ulja, koje se izvozi.
Dobar primer je porodica Farago iz sela Orom kod Subotice, koja se opredelila za organsku proizvodnju začinskog i lekovitog bilja još 2005. godine. Proizvodnja se odvija na 10 ha od čega je 4 ha u zakupu. Pored kontrole i sertifikacije organske proizvodnje koju vrši sertifikaciona kuća OCS iz Subotice, proizvodnja na plantažama podleže kontroli odeljenja Zavoda za zaštitu prirode Srbije, koji vrši nadzor i odobrava gajenje zaštićenih vrsta lekovitog bilja. Na plantažama gaje 40 biljnih vrsta, od kojih je 20-ak lekovitih. Pored brojnih lekovitih i začinskih vrsta kao što su: beli slez, neven,matičnjak, bosiljak, estragon, hajdučka trava, kopriva, origano, majčina dušica, vranilova trava, miloduh, timijan, sitnolisna lipa i zova, oni proizvode seme i ulje uljane tikve, mungo i azuki pasulj, lan, kukuruz i ječam. Organski gajeno začinsko i lekovito bilje prodaju u prodavnicama zdrave hrane i drugim specijalizovanim prodavnicama širom Srbije kao i u megamarketima. Porodica Farago je pokrenula ovu proizvodnju sa idejom da izvoze, ali za sada su količine koje nude za strano tržište male, a na domaćem tržištu ne postoji dovoljna tražnja za ovim proizvodima.
Cena organski proizvedenog lekovitog bilja u poređenju sa konvencionalnim je najčešće za 20—30 % veća, mada postoje velika odstupanja u zavisnosti od ponude i tražnje. U nekim slučajevima, kada je tražnja veća od ponude, cene mogu biti i 100% veće od uobičajene.
Korisne informacije
Video
Perspektivno gajenje lekovitog bilja
Uzgoj lekovitog bilja šansa za dadobru zaradu
Nekoliko saveta proizvođača za uspešnu proizvodnju nane
Prikupljanje i uzgoj lekovitog bilja - hobi i unosan posao
Kako se gaji: setva lovora u saksiji
Najisplativije biljke
Najveći proizvođač Belog sleza u Srbiji