O lekovitom bilju
Veza između čoveka i njegovog traganja za lekovima u prirodi seže duboko u prošlost o čemu svedoče različiti izvori u vidu pisanih podataka, sačuvanih spomenika, pa čak i originalnih biljnih lekova. Saznanja koja nam pružaju ti izvori sigurno su rezultat duge borbe ljudi sa bolestima, u kojoj je čovek naučio da lekove pronalazi u biljkama, njihovoj kori, semenima, plodovima, listovima i drugim organima. Za mnoge lekove biljnog porekla, koje su poznavale još najstarije ljudske civilizacije i koji su kroz milenijume korišćeni sve do današnjih dana, savremena nauka je potvrdila aktivno delovanje i uvrstila ih u farmakoterapiju. Od izolovanja prvih alkaloida pa do danas, u periodu od skoro dve stotine godina, proučen je veliki broj biljaka i izolovano na milione aktivnih komponenti, od čega je samo nekoliko hiljada različitih alkaloida, ali ni oni se svi ne koriste u savremenoj farmakoterapiji. Iako se farmaceutska nauka bazira pre svega na dobijanju sintetskih ili polusintetskih komponenti, postoji obnovljen interes za izolovanje farmaceutskih aktivnih principa iz biljaka. Brojne farmaceutske kompanije širom sveta danas ulažu velika finansijska sredstva u istraživanje aktivnih sastojaka koji se nalaze ili se pretpostavlja njihovo prisustvo u biljkama koje su vekovima korišćene u tradicionalnoj i školskoj medicini i farmaciji ranijih epoha.
Opis područja
Projekat PORALIST kofinansiran od strane Evropske unije u okviru finansijskog instrumenta pretpristupne pomoći (IPA II) kroz Program prekogranične saradnje Srbija-Crna Gora 2014-2020, sprovodi se na teritoriji opština Prijepolje i Bijelo Polje.
Bijelo Polje je smeštena na severoistoku Crne Gore uz magistralni put i prugu Beograd–Bar, uokvirena s juga planinom Bjelasicom (2137 m) a sa severa Lisom (1509 m), površine 924 km2 sa 46.051 stanovnika. Bjelopoljska opština po površini četvrta a po broju stanovnika treća u državi, predstavlja saobraćajno, trgovačko i kulturno-obrazovno čvorište crnogorskog severa. Gradsko jezgro smešteno je na dvema akumulacionim terasama na visini od 575 m, dok je okolni ruralni prostor ispresecan rečnim dolinama Ljuboviđe, Lješnice, Bistrice i drugih pritoka Lima. Klima je umereno kontinentalna. Teritorija Bijelog Polja je kotlinsko-planinska oblast sa veoma povoljnim uslovima za razvoj mnogih grana poljoprivrede i turizma. Svakako najznačajniji prirodni resurs za opštinu Bijelo Polje je planina Bjelasica, jedna od najlepših planina Crne Gore, a po raznovrsnosti i bogastvu biljnog i životinjskog sveta najpoznatija u Evropi. Nalazi se u centralno-kontinentalnom delu Crne Gore između reka Lima i Tare, sa istoka i Ljuboviđe i Lepenice sa severa. Njena površina iznosi oko 630 kvadratnih kilometara. Pripada opštinama Kolašin, Mojkovac, Bijelo Polje, Berane i Andrijevica, pa je pristupačna iz gotovo svih pravca. Od Bijelog Polja je udaljena oko 20 km. Planinu Bjelasicu karakterišu brojne specifičnosti i važne komparativne prednosti: veoma laka prohodnost i pristupačnost do najviših planinskih vrhova, veliko bogatstvo šumskog fonda, veliko bogatstvo lekovite biljne flore i bogatstvo tekućih voda. Ono što najviše krasi Bjelasicu, svakako su njene Gorske oči, kako narod naziva planinska jezera. Ima ih šest, od kojih jedno na njenim zapadnim padinama (Biogradsko) i pet na severnoj strani (Ursulovačko, Šiško, Pešića, Ursulovačko malo, Šiško malo). Najpoznatije je Biogradsko jezero, koje sa starom prašumom Biogradska gora čini istoimeni nacionalni park - najstariji u Evropi. Danas na Bjelasici postoje katuni u kojima stanuju meštani koji izdižu sa svojim stadima na planinu od maja i ostaju sve do prvih snegova. Bjelasica je atraktivna za pešačenje, planinski biciklizam, za ljubitelje botanike posebno u prolećnim mesecima, kada je Bjelasica pokrivena cvetnim pokrivačem.
Opština Prijepolje se nalazi u jugozapadnom delu Srbije na tromeđi Srbije, Bisne i Hercegovine i Crne Gore. Pripada Zlatiborskom okrugu i sa površinom od 827 km2, druga je opština po površini u okrugu. Tačka sa najnižom nadmorskom visinom je mesto ušća reke Mileševke u Lim - 440 m nadmorske visine. Najviša tačka je vrh planine Jadovnik, Katunić - 1734 m nadmorske visine. Kroz Prijepolje prolaze važni magistralni putevi ka Crnoj Gori, M21 preko Bjelog Polja i M8 preko Pljevalja, kao i, železnička pruga Beograd - Bar. Po popisu stanovništva iz 2011. godine opština Prijepolje imala je 37059 stanovnika, što je činilo 12,93 % stanovništva Zlatiborskog okruga. Od prirodnih dobara na području opštine Prijepolje se izdajaju: Predeo izuzetnih odlika „Kamena gora“ koja predstavlja šlaninsku površ raščlanjenu dubokim klisurama i kanjonskim dolinama. Mozaičan raspored šuma i pitomih proplanaka čini ovaj prostor jedinstvenim. On je stanište brojnih retkih i ugroženih vrsta. Očuvani prirodni pejzaži, specifični objekti narodnog graditeljstva, kulturno-istorijsko nasleđe i tradicionalni način života izdvajaju ovaj prostor kao poseban. Površina iznosi 7808,65 ha. Specijalni rezervat prirode „Klisura reke Mileševke“, obuhvata površine regionalnog parka prirode “Klisura reke Mileševke” i Strogog rezervata prirode “Ravnište”. Površina ovog prirodnog dobra iznosi 1229,09 ha. Specijalni rezervat prirode predstavlja morfološku celinu koja čini mozaik raznovrsnih staništa izraženih mezo i mikroklimatskih specifičnosti. Geografski položaj, geološke i geomorfološke karakteristike uticale su na sastav biljnog sveta i raspored vegetacije, zbog čega Klisura Mileševke predstavlja floristički i fitogeografski najinteresantnije područje na prostoru jugozapadne Srbije. U novije vreme poznata je kao najjužnije nalazište Pančićeve omorike. Spomenik prirode „Sveti bor na Kamenoj Gori“ nalazi se u jugozapadnoj Srbiji, 23 km jugozapadno od Prijepolja na planini Kamena Gora. Na jednom od visova planine, iznad istoimenog sela, na 1345 m nadmorske visine gordo se uzdiže ovaj crni bor (Pinus Nigra Arn.) nesvakidašnjeg izgleda i lepote, koji već skoro četiri veka opstaje i dominira selom i čitavom planinom. Ovaj bor koji, kako se procenjuje, oko 350 godina prkosi vremenu, odlikuje se kišobranastim habitusom i impozantnim dendrometrijskim vrednostima, vitalnošću i dobrim zdravstvenim stanjem. Visok 13 m, raširenog je stabla tipičnog za crni bor koji raste na osami, sa dobro razvijenom širokom krošnjom prečnika 18,15 m, debla visine 1,50 m i obima 5,20 m koji se nastavlja se u šest glavnih stubova. Nad proglašenim zaštićenim područjima uspostavljaju se režimi zaštite prema Studiji zaštite prirodnih dobara, dok se nad područjima koja su predložena za zaštitu (u proceduri zaštite) sprovodi III stepen zaštite do sticanja statusa zaštićenog područja. Strogi rezervat prirode „Ravništa“ predstavlja prirodno nalazište vrste Pančićeva omorika. Zahvata površinu od 138, 45 ha. Od 05.05.1976. godine ovo prirodno dobro je stavljeno pod zaštitu u skladu sa propisanim merama i režimom zaštite. Na zaštićenoj površini je nađeno oko 40 stabala Pančićeve omorike, raste i visoka jednodobna sastojina crnog bora, sa grupimičnim i pojedinačnim stablima smrče, breze, jasike, crnog graba i ive. U biljno-geografskom smislu interesantno je da omorika ima srodnike na ogromnim udaljenostima od svog nalazišta (na istoku Azije i zapadu Severne Amerike), što objašnjava da je omorika relikt evropske flore iz tercijera. „Živi fosil“, kako omoriku još nazivaju, je strogo zaštićena vrsta u Srbiji i zaštićena vrsta od seče (Prema Pravilniku o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva, „Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 5/2010 i Zakon o šumama, „Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 30-10).
Vrste lekovitog bilja
Zahvaljujući geografskim, geološkim i geomorfološkim karakteristikama, kao i prirodnim uslovima (klima, zemljište, reljef i dr.) na predmetnom području koje obuhvata projekat PORALIST u Srbiji raste veliki broj različitih biljnih vrsta. Na nivou dve prekogranične zemlje, smatra se da ta brojka prelazi 4200 taksona vaskularne flore. Srbiju i Crnu Goru, kao deo Balkanskog poluostrva, karakterišu izuzetno bogat vegetacijski i floristički diverzitet. Stoga se ovo područje može smatrati jednim od centara diverziteta lekovite flore. Broj vrsta lekovitog i aromatičnog bilja koje rastu na ovom području nemoguće je precizirati, ali u zavisnosti od načina sagledavanja pojma „lekovitost”, taj broj se u evropskim okvirima kreće od 200 do čak 700. Prema nekim pokazateljima u Srbiji i Crnoj Gori u upotrebi je oko 200 vrsta, od kojih većina raste spontano u prirodi, dok je izvestan broj uveden u kulturu i gaji se radi korišćenja. Dakle, možemo zaključiti da je u upotrebi manje od 5% vaskularne flore. Na osnovu slobodnih procena sa terena, površine pod lekovitim, aromatičnim i začinskim biljem kreću se oko 5.000 hektara. Na osnovu ovih podataka može se zaključiti da se lekovito bilje u Srbiji gaji na približno 1% obradivih površina, a maksimalne površine za gajenje lekovitog bilja bile bi oko 15.000 hektara, kako ne bi došlo do suficita sirovina. Najveće plantaže lekovitog bilja u Srbiji nalaze se na jugu Banata, u okolini sela Bavanište, gde su na više od 500 hektara zasađene nana, kamilica, matičnjak, bosiljak i peršun. Dok se u Vojvodini bilje gaji na plantažama, u istočnoj Srbiji se ono pretežno bere samoniklo. Od oko 3.000 vrsta koje rastu na području Crne Gore, 400 je lekovitih, a 50 endemskih. Pelin, uva, ruzmarin, kantarion, kleka, šipurak, lovor…Sa druge strane, situacija je takva da ova prirodna samonikla bogatstva uglavnom ostaju neiskorišćena. Crna Gora je osamdesetih godina prošlog veka bila najveći izvoznik lekovitog bilja u ovom delu Evrope. To su bile hiljade tona žalfije, lovora, kleke, borovnice, lipe, velike količine eteričnih ulja…Država je organizovala i kontrolisala otkup, ali i edukovala berače. Danas je ubiranje bilja prešlo u zaborav, a interesovanje mladih nije na zavidnom nivou. Dodatni problem predstavljaju i nesavesni berači koji su neodrživim i nepravilnim sakupljanjem uništili prirodna staništa lekovitog bilja. Ugrožene su lincura, lipa, uva, lovor... Sakupljanje i promet samoniklih biljnih vrsta može se obavljati, ali uz prethodno odobrenje Agencije za zaštitu životne sredine u skladu sa Zakonom o zaštiti prirode.
Crna Gora zahvaljujući povoljnom geografskom položaju, pedološkom sastavu i klimatskim karakteristikama, ima veliki potencijal za sakupljanje samoniklih lekovitih biljnih vrsta, kao i za njihov plantažni uzgoj. Bogatstvo biljnog i životinjskog sveta je rezultat velike razuđenosti reljefa, klimatskih, geoloških i drugih faktora. Posebno se javljaju razlike između flore i faune planinskih, kotlinskih i dolinskih predela. Floreistički sastav Bjelasice veoma je raznovrstan – tako da se na tom planinskom masivu mogu naći endemske biljke koje se retko mogu sresti u drugim krajevima. Zbog mnoštva endemskih biljaka, ovaj kraj istražuje više naučnika koji traže rešenja za očuvanje ovih retkih biljnih vrsta. Od endemskih biljnih vrsta rasprostranjenih na planinskim područjima najpoznatije su: Pinus peuca Gris (molika), Pinus heldreichi Grist (munika), Acer heldreicpii Orph (planinski javor), Daphne blagyna Freger (hajdučka oputa), Iris bosniaca Beck (perunika), Viola nicolai Pant (ljubičica) i druge. Aluvijalne ravni i priobalni predeli Tare, Lima i njihovih pritoka obrasli su vrbama, jovama i barskim biljem. Viši delovi u dolinama reka prekriveni su žutima, voćnjacima i livadama. Iznad zone antropogenih kultura, nalaze se hrastove, bukove, grabove i druge šume u zavisnosti od kvaliteta i vrste zemljišta, vlažnosti terena, ekspozicije reljefa i drugih faktora. Među lišćarima, do 1000 m preovladavaju hrastove, a od 1000 do 1400 m bukove šume. Iznad bukovih šuma, počinje pojas četinara, među kojima su naročito rasprostranjene jelove i borove šume. Iznad pojasa degradiranih šuma, nalazi se zona prostranih pašnjaka, čija je trava veoma kvalitetna za ishranu stoke. U strukturi šumskog pokrivača dominiraju lišćari, čija je eksploatacija nerentabilna zbog slabog kvaliteta drveta.
Najznačajnije lekovite biljne vrste koje su zastupljene na području opština Prijepolje i Bijelo Polje su:
Mapa sa lokacijama...
Upotreba lekovitog bilja
Lekovite biljke se koriste u zvaničnoj ili narodnoj medicini za lečenje bolesti ili očuvanje zdravlja ljudi. Danas se koristi oko 10 000 vrsta biljaka i posvećuje im se velika pažnja upravo u cilju pronalaženja boljih lekova koji bi po organizam čoveka bili što je moguće manje štetni. Mnoge farmakopeje u svetu koriste biljke za dobijanje lekova jer su bogate sadržajem alkaloida, glikozida, smole, etarskih ulja i dr. Istorija upotrebe biljaka u lečenju tesno je povezana sa istorijom i razvojem ljudskog društva. Najstariji pisani dokumenti potiču iz Kine 3000 godina pre n.e. kada se znalo za više od stotinu lekovitih biljaka među kojima se neke i danas koriste, kao npr. reum i cimet. Upotreba biljaka u domaćim uslovima odnosi se na upotrebu samo tzv. lekovitih biljaka blagog dejstva kao što su kamilica, nana, lipa i dr, dok je rad sa lekovitim biljkama jakog farmakološkog dejstva dozvoljen samo stručnim licima i pod posebnim uslovima koji su propisani Zakonom o otrovnom bilju. Upotreba biljaka u svrhu ishrane i lečenja stara je koliko i samo čovečanstvo. Koristeći bilje u svakodnevnoj ishrani, čovek je postepeno uočavao njihova lekovita svojstva. S obzirom na to da tada nije imao velika saznanja o uzročnicima bolesti niti o tome koja bi biljka mogla i na koji način da se upotrebi za lečenje, sve se zasnivalo na iskustvu. Sa vremenom su otkrivani razlozi specifične upotrebe lekovitih biljaka za određene bolesti, tako da je primena lekova postepeno izlazila iz empirijskog okvira i zasnivala se na objašnjivim činjenicama. Stari Sloveni poznavali su mnoge biljke, među njima i one koje su upotrebljavali za lečenje. Protiv groznice koristili su pelen i kičicu, kao anthelmintiku beli luk, kao drastiku ricinus, kukurek, debelu tikvu, dok su emetika bili kukurek i kopitnjak. Primorski luk, špargla, peršun i celer koristili su se kao diuretik, a zbog adstringentnog delovanja upotrebljavani su hrast i nar. Glavna sveta i čudotvorna biljka naše etnofarmacije bio je i ostao bosiljak, koji se i danas gaji ne samo po manastirima, već i po baštama i saksijama. Ova biljka se najčešće koristila kao sveža sirovina ili su se od nje izrađivali različiti preparati za kožu. Neke masti i melemi na bazi bosiljka od davnina su poznati, a interesantan je podatak da su pojedini preparati, kao što je Unguentum basilicum, nosili epitet kraljevski melem zbog izuzetne važnosti. Mnoge biljne vrste preuzete iz slovenske etnomedicine i etnofarmacije, prešle su u školsku, naučnu farmakoterapiju srednjeg veka kroz prva pisana dela na srpskom jeziku nastala pri manastirskim bolnicama u Hilandaru, Carigradu i Studenici. Osnivanjem prve apoteke u doba Nemanjića početkom 14. veka u tada najvažnijoj srpskoj luci Kotoru, proširila se upotreba skupih uvoznih droga i začinskog bilja, iz tropskih i suptropskih krajeva Azije i Afrike. Najstariji sačuvani srednjovekovni terapijski zbornici kod nas predstavljaju Hodoški zbornik (1390. god.) i Hilandarski medicinski kodeks (13-16. v.). U Hilandarskom kodeksu opisano je 100 biljnih vrsta i droga biljnog porekla. Po narodnom shvatanju, koje se često pretvara u verovanje i sujeverje, lekovitost, ali i otrovnost, pojedinih biljaka opevane su i u mnogim narodnim pesmama. Tako su najčešće opevane biljke odoljen, kamilica, matičnjak i trava iva. O izvanredno dugoj i neprekidnoj tradiciji upotrebe lekovitog bilja u kurativne i profilaktičke svrhe u našem narodu govore i lekaruše poznatih i nepoznatih autora, nastale u periodu turskog ropstva, kada su domaće biljne droge predstavljale jedinu dostupnu sirovinu za izradu lekova. Mnoge biljne droge danas se koriste pre svega kao sirovine za ekstrakciju lekovitih principa.
Najznačajnije lekovite biljne vrste na području dve prekogranične opštine i njihova upotreba:
- Hajdučka trava hajdučica, stolisnik - Achillea millefolium (L.)
- Opis
- Višegodišnja zeljasta biljka do 80 cm visine, sa puzećim rizomom. Stabljika uspravna, nerazgranata najčešće, sa dosta listova, pokrivena vunastim dlakama. Listovi izduženo eliptični ili lancetasti, pokriveni dlakama, naizmenično raspoređeni, dvostruko do trostruko perasto deljeni, donji sa drškom, gornji sedeći, režnjići linearno lancetasti, šiljati, međusobno zbijeni. Glavice 3-5 mm u prečniku, raspoređene u guste, ravne gronjaste složene cvasti. Listići jajastog involukruma žutozeleni, često pokriveni dlakama, sa svetlosmeđim do crnim kožastim obodom. Jezičasti cvetovi prljavobeli, ređe ljubičasti do tamnocrvenoružičasti, trozubi. Hermafroditni cvetovi žuti, cevasti, mnogobrojni. Plod ahenija, dužine 1,5-2 mm.Cveta od juna do avgusta. Drogu predstavlja osušeni nadzemni deo biljke u cvetu – Millefolii herba, dok se ponekad traži samo cvet, odnosno - Millefolii flos. Stabljika je zelenožute boje, rebraste strukture, pokrivena dlakama, nekada pigmentisana. Listovi su zelenkasti, nekoliko puta perasto deljeni, cvetne glavice žućkasto-bele, do 3 mm širine i do 5 mm dužine, sa jajastim involukrumom, svetlosmeđeg ili crnog kožastog oboda. Miris slabo aromatičan. Ukusa gorkog, malo slanog, slabo aromatičnog. Nadzemni deo biljke, dužine oko 25 cm, sakuplja se u početnoj fazi cvetanja. Suši se u hladu, na promaji ili u sušnicama na 40° C. Usitnjava se naknadno. Ako se sakuplja cvet, treba gledati da stabljika bude što kraća.
- Upotreba
- Nadzemni deo biljke sadrži od 0,2-1,0% etarskog ulja. Naročito se cene ulja sa većim sadržajem hamazulena. Ostali sastojci su: seskviterpenski laktoni, poliini, flavonoidi, fenolne kiseline, triterpeni i steroli, kumarini, tanini, alkamini. Amara aromatica. Deluje kao antiflogistik, antiseptik, spazmolitik, stomahik, karminativ i holagog. Koristi se uglavnom kod gastrointestinalnih poremećaja (zapaljenski procesi, proliv), kod slabog apetita i lošeg varenja. Gorki i aromatični sastojci utiču na bolje stvaranje i izlučivanje žuči. Koristi se i u lečenju anoreksije, atonične dispepsije, gastrointestinalne atonije, posebno kod dispepsije sa anoreksijom. Eksterno, u obliku losiona, kupki ili alkoholnih ekstrakata, upotrebaljava se u lečenju zapaljenskih procesa na koži i mukoznim membranama, kao i za brže zaceljivanje rana.
- Opis
- Petrovac ranjenik - Agrimonia eupatoria (L.)
- Opis
- Višegodišnja zeljasta biljka visine 0,3- 1m, najčešće sa kratkim rizomom. Stabljka uspravna, nerazgranata, mestimično dlakava. Prizemni listovi u rozeti, a ostali naizmenični, perasti sa 2-6 pari elipsastih ili rombičnih, grubo nazubljenih listića, dugih 2-5 cm. Između je postavljeno 2-3 para sitnijih nazubljenih listića. Cvetovi u gustim klasastim cvastima sa 5 kruničnih listića žute boje. Plod sa kukastim bodljama.Cveta od juna do avgusta. Drogu predstavlja osušeni vršni deo biljke u cvetu - Agrimoniae herba. Dužina stabljike ne bi smela preći 40 cm. Kada se završi sakupljanje na jednom lokalitetu, iste godine se ne treba na njega ponovo vraćati. Sakuplja se tokom celog leta, dok je u cvetu, od juna do avgusta. Suši se u buketima obešenim na toplom i promajnom mestu. U sušnicama se suši na temperaturi od 45 °C.
- Upotreba
- Herba petrovca sadrži tanine, flavonoide (apigenin, luteolin, luteolin glikozid, kvercetin), polisaharide, triterpene, vitamine C i K, nikotinamid, tiamin. Deluje kao blagi adstringens, diuretik i holagog. Koristi se kod dečijih proliva i kolitisa, u urološkim čajevima, preparatima za pojačano lučenje žuči, protiv kamena u žuči. Spolja u oblogama za brže zarastanje rana
- Opis
- Virak gospin plašt - Alchemilla vulgaris (L.)
- Opis
- Zeljasta biljka visine 0,1-0,4 m. Donji listovi na dugačkim peteljkama, okruglasti, sa 7-11 režnjeva, koji zalaze do četvrtine ili najviše do polovine dubine liske, po celom obodu nazubljeni. Listovi stabljike su sitniji. Listovi su goli ili malo dlakavi, sa naličja uvek goli. Cvasti terminalne, sa puno cvetova žućkasto zelenkaste boje. Cveta od maja do septembra. Postoji dosta sličnih vrsta koje je teško razlikovati. Kao droga koristi se ceo ili usitnjen, osušen, vršni deo biljke u cvetu - Alchemillae herba. Postoji dosta vrlo sličnih vrsta, koje je veoma teško razlikovati od vrste A. vulgaris. Sve se mogu koristiti. Tokom sakupljanja treba obratiti pažnju da se uzima što manje primesa, okolne trave i sl. Nakon sakupljanja i sušenja obavezno je prečišćavanje, da bi se uklonile neželjene nečistoće. U poslednje vreme se sve više traži na tržištu, ali samo čista i lepo osušena droga, koja je zadržala lepu zelenkastu boju.
- Upotreba
- Droga sadrži 6-8% tanina, flavonoide. Deluje kao adstringens. Koristi se uglavnom u narodnoj medicini protiv blagih, nespecifičnih proliva, kao i kod nekih ginekoloških poremećaja (menoragija). Čest sastojak tzv. ženskih čajeva.
- Opis
- Hoću-neću rusomača - Capsella bursa pastoris (L.)
- Opis
- Zeljasta, jednogodišnja ili dvogodišnja biljka, visoka oko 30 cm. Prizemni listovi su krupni, postavljeni u rozetu. Cvetovi su sitni, beličasti i skupljeni u izdužene grozdaste cvasti. Plod je trouglast ili obrnuto srcast, sa mnogobrojnim semenjem svetlomrke boje. Cveta od ranog proleća do pozne jeseni. Koren je vretenast. Stablo uspravno. Listovi rozete na drškama, lancetasti, testerasto do prstasto usečeni. Listovi stabla sedeći, perasto deljeni, nazubljeni, osnovom obuhvataju stabljiku.Listovi dlakavi. Koristi se nadzemni deo biljke u cvetu (Bursae pastoris herba). Sakuplja se u fazi cvetanjanja koja može trajati tokom celog proleća i leta. Ne treba brati stare, precvetale biljke. Ukoliko je rusomača mlađa, utoliko je lekovitija. Isto tako ne treba je brati po naseljenim i prljavim mestima zbog zagađenosti. Žanje se ili kosi cela nadzemna biljka u cvetu. Pre sušenja se odstrane sve nečistoće i precvetale biljke. Suši se u buketima obešenim na toplom tavanu sa jakom promajom ili u sušarama.
- Upotreba
- Flavonoidi (kvercetin, luteolin i njihovi glikozidi), biogeni amini, aminokiseline, peptidi sa hemostiptičkim dejstvom, karotenoidi, glukozinolati (sinigrin), vitamin K. Antihemoragik i hemostiptik. Koristi se kod menoragije, dismenoreje, hematurije, proliva i akutnog kataralnog cistitisa i za izradu preparata protiv krvarenja iz nosa. Pored toga u narodnoj medicini se dosta koristi kod menstrualnih tegoba praćenih obilnim krvarenjem, a zabeležena je i upotreba protiv kamena u bubregu.Koristi se za izradu ekstrakata sa hemostiptičnim dejstvom. Prekomerna upotreba može da utiče na terapiju hipo i hipertenzivima, terapiju štitne žlezde, da potencira dejstvo sedativa. Izbegavati u trudnoći i laktaciji zbog podataka o uteroaktivnom dejstvu.
- Opis